مقدمه برگرداننده (سایت یادداشت های بی مخاطب) :
هندوئیسم بعنوان برادر تنی آئین زرتشت (فلسفه و اندیشه دیرین ایرانیان)، در جنوب آسیا آغاز و دوام یافت، که این دو، از فرهنگ آریایی نشانه دارند، که با مهاجرت تمدنساز خود، اندیشه بشری را متحول کردند، هندوان و زرتشتیان هر دو اندیشمندانی قهار بودند که در ذات جهان آفرینش اندیشه میکردند، تا پاسخ پایهای به سوالات چیستی و چگونگی آدمیان بیابند و بدهند.
آئین هندو ابتدا بر پایه اندیشه حاکم بر وداها [1] ، که نوشتارهای اولیه این آئین است، استوار بود که بر میلیونها الهه و نیروی اهریمنی و ایزدی تاکید داشت، که هر کدام امری از امور آدمیان در طبیعت را به عهده دارند، و به نوعی دوگانگی و تنش بین درستی و نادرستی و... باورمند بودند، همچون آئین زرتشت که باورمند بر نیروهای مثبت ایزدی، و منفی اهریمنی در دنیا بود، که این دو نیرو زندگی و دنیا را راهبری میکردند،
اما در تحول و تغییری که در اندیشه این آئین صورت گرفت، عصر ودانتا [2] آغاز گردید که از این دوگانی کمی فاصله میگرفت و بر یگانگی و چیرگی خدای یگانهایی به نام برهما [3] تاکید داشت، و باقی خدایان را تجسم او در نظر میگرفت، که هر چند وقت یکبار در تجسمی جدید، با نامی متفاوت، در شکلی حلول مییافتند، تا کار انسان و جهان را به مقتضای زمان، هدایت و راهنمایی کنند، و کم کم از این خدایان که در قالب الهههایی همچون باد، آب، خورشید و...، به برهما، ویشنو، شیوا و... تغییر نظر یافتند که سلسله ایی از تجسم و حلول پی در پی خدای یگانه بودند.
در فرهنگ آئینی هندو، کوههای بلند هیمالیا جایگاه خدایان، و رودهای بر آمده از بارشهای آن، موی خدایان تصور شدند که تا سرزمینهای میانی و بیابانی کشیده شدند، از این رو، هندوان این آبها (رود گنگ و...) را مقدس، و غسل کردن در آن پاک کننده گناهان میدانند، و خاکستر مردگان خود را نیز بدین آبها میسپارند.
برگردانی که میآید، سفر یکی از مومنان هندو، به میان کوههای هیمالیا را روایت میکند که در آنجا به یکی از مردان مقدس بر میخورد، و از هدف زندگی انسان میپرسد، و پاسخ او را به صورت مقاله ایی در این نوشتار آورده و منتشر مینماید.
هدف زندگی انسان: گفتمانی عصرگاهی بر آموزههای ادی شنکرآچاریا [4]
در کوهستان آرام هیمالیا جایی در آغوش معبد و مدرسه جیوتیرمت [5]، در نزدیکی جاده بدریناتِ [6] مقدس، یک جوینده معنا، خود را غرق در فرزانگی برخاسته از مدیتیشن یک سادو (راهنما، عارف، سالک و مرد مقدس) یافت. در یک عصر آرام و پر از آرامش، جایی که اهالی هیمالیا در سکوت شاهد سدهها فرزانگی آنند، یک راهنما را یافتم که گروه کوچکی از جویندگان معنا را در سکوت راهنمایی میکرد، و من به آرامی به آنها نزدیک شدم و در کنارشان نشستم، سوالی در ذهنم جوشید، که چه هدف درستی در پس زندگی انسان است؟
با احترام همین سوال را از آن راهنمای دینی پرسیدم، و او پاسخ خود را اینچنین آغاز کرد، که «برهما، خالق ما، 8.4 میلیون اشکال زندگی را آفرید، هنوز کار آفرینش او ادامه دارد، این کار پی گرفته شد تا این که انسان را آفرید.» راهنما از ما که در آنجا نشسته بودیم پرسید: «چرا خداوند کارش در اینجا متوقف کرد؟»
گمانهایی از سوی جویندگان معنا که در پیرامونش نشسته بودند، گفته آمد، در آخر او خود از لاک سکوت بیرون آمد و با واژههایی طلایی که از فرزانگی او برمیخاست عنوان داشت، «برای اینکه آفرینش انسان تحقق یافت. این تنها شکلی بود که توانایی ویژه و یگانهایی برای دنبال کردن رسالت زندگی [7]، جستجو برای حقیقت و دانش [8] و تلاش برای رهایی [9] داشت.
تولد انسان نادر :
تولد انسان یک اقدام نادر و ارزشمند است که کمک میکند تا او به ظرفیتهای خود آگاه شود، برای کمک به بشریت در تحقق این پتانسیل، آدی شنکر آچاریا [10] ، شخصیت برجسته معنوی، چهار «مت» (کرسی معنوی) را در جهات اصلی هند تأسیس کرد. این متها، نه تنها مراکز یادگیریاند، بلکه چراغهای بالندهایی هستند که از اصول جاودان و مانای ساناتانا دارما [11] حمایت میکنند. از طریق آنها، شنکر آچاریا مسیری را بنا نهاد که جویندگان را از تاریکی به نور، از سردرگمی به روشنی، و از دلبستگیهای دنیا، به آزادی معنوی راهنمایی کند.
این اقدام از فرزانگی بیکران آدی شنکر آچاریا سرچشمه میگیرد که زمینه را برای درک عمیقتر از آموزههای او را فراهم میکند. راهنما ادامه میدهد و میگوید که آدی شنکر آچاریا میآموزاند که دانش حقیقی (برهما جنانا [12])، مانند اقیانوس پهناور است: عمیق، بیکران و فراتر از درک حواس عادی. وداها، که جوهره جهان را در بر میگیرند، در مورد هر جنبهای از زندگی راهنمایی ارائه میدهند: دارما (درستکاری) [13] ، آرتا (سعادت) [14] ، کاما (آرزوها) [15] و موکشا (رهایی). با این حال، همانطور که نمیتوان مستقیماً از آب شور اقیانوس نوشید، فرزانگی وداها نیز بدون نور هدایت یک راهنما [16] به راحتی جذب نمیشود.
همچنان که کبیر داس [17] خردمندانه عنوان داشت که : «بدون راهنما، دانش پدید نمیآید؛ بدون راهنما، رهایی از چرخه تناسخ در کار نخواهد بود. بدون راهنما ثروت به دست میآید، خرد و پرستش واقعی فقط از طریق راهنما حاصل میشود.»
چنین مفهومی در بیانات ماندگار شنکرآچاریا این چنین انعکاس یافت: راهنما برهما است، راهنما ویشنو [18] است، راهنما ماهاشورا [19] است. یک راهنما تجسم و تناسخ این والاترین هاست. این همان راهنمایی است که من عمیقترین درودها و احترام خود را بداو تقدیم میکنم، یک راهنما مثل خورشیدی است، که آب را از اقیانوس تبخیر میکند، آن را تصفیه میکند و به صورت بارانِ قابل نوشیدن باز میگرداند. به همین ترتیب، راهنما فرزانگی عمیق موجود در وداها را تقطیر میکند، و آن را برای جویندهی ارادتمند، قابل دسترس و حیاتبخش میسازد.
از درون نورانیت و زیبایی سخن یک راهنما، ما شروع به درک و فهم وداها، سوتراهایی [20] همچون واشیشتا سامریتی [21] و مهابهاراتا [22] با صد هزار بیت [23] آن میکنیم، «هر آنچه در مهابهاراتا نیست، در هندوستان هم نیست.» [24] هیجده ودای قدیم، و ۱۸ ودای بعدی به عنوان گنجینه دانش، صرفاً برای جستجوی فکری نیست، بلکه برای زندگی است.
این چنین بود که برای نشان دادن دارما در عمل، لرد ویشنو به عنوان جناب راماچاندرا [25] تجسم و حلول یافت. یک مثال زنده : جناب راماچاندرا، خدای رام به عنوان یک موجود زنده تجسم این دنیایی پیدا کرد، به شکل یک فرزند پسر، برادر، شوهر، پدر و یا یک فرمانروا، که بالاترین استاندارد و شاخص یک فرزند، یک برادرِ مورد عشق واقع شده، یک فرمانروای درستکردار را در خود نشان میدهد، رام تجسم زندگی (دارما) است.
تعهد تزلزلناپذیر خدای رام به زندگی (دارما)، نمونهایی از آن است، که با انتخاب او، جهت حرکت بر مبنای احترام به فرمان پدرش، بر ادعای خود بر تخت سلطنت. فروتنی او به عنوان پراتام بهاشی [26] - اولین کسی که جویای حال دیگران است - نشان دهنده رهبری واقعی اوست که ریشه در مهر و مهربانی دارد. از طریق رامچاریترا [27] (شیوه زندگی خدای رام)، ما میآموزیم که خدمت واقعی به مردم، اغلب مستلزم فداکاری و ایثار فرد است، و دارما باید حتی زمانی که شرایط دشوار یا ناخوشایند است، غالب شود.
جناب کریشنا [28]: بعنوان صدایِ فرزانگیِ جاوید و ماندگار، این تجسم کریشنا است، به ویژه از طریق بهاگواد گیتا [29] ، که بشریت را با روشنای معنویت غنیتر کرد. آموزههای او که بیان میدارد: «حق تو این است که تنها وظیفهات را به انجام رسانی، نه اینکه به دنبال نتیجهاش باشی. نگذار نتیجه و میوهی کارت، انگیزهی عمل تو باشد، و نباید به بیعملی دل ببندی و دچار شوی.» (BG 2.47) [30] او ما را اطمینان داد که : « هر زمان که زندگی (دارما) رو به زوال، و مردگی (آدارما) رو به افزایش باشد، من خود را آشکار میکنم تا تعادل را برقرار کنم.» (BG 4.7) این آموزهها ابزارهایی برای زندگی مدرنند و ما را ترغیب میکنند که در میان پیچیدگیهای این زندگی، استوار، و فداکار و درستکار بمانیم.
ما مورد عنایت خداوند قرار گرفتهایم، که از نعمت تولد به عنوان انسان برخوردار شدیم - تا فرصتی برای درک و حس حقیقت نهایی را بیابیم. با این حال، این فرصت تنها زمانی معنادار و قابل تحقق است، که ما به طور فعالی تجسم آموزههای جناب رام، کریشنا (خداوند) و خرد راهنمای خود باشیم.
از خود بپرسید: آیا زندگی روزمرهام، هماهنگ و در ائتلاف با دارما (آئین) است؟ آیا در انتخابهایم به راستی، مهر و روشنی پایبندم؟ مسیر روشن است: بیاموزید، انعکاس آن باشید، و با آموزهها زندگی کنید، تا جایی که به ظرفی از نور تبدیل شوید.
همچنان که سفر خود را دنبال میکنیم، تنها این آموزهها را نخوانیم و نشنویم، بلکه واقعا با آن آموزهها زندگی کنیم. اجازه دهیم آنها، اندیشه، کردار و آرزوهای ما را شکل دهند. خرد و فرزانگیِ راهنما، نمونههای راما و کریشنا، و نور ابدی وداها، مسیرهایی باز برای همه کسانی است که ارادتمندانه جستجو میکنند.
بیایید با نیایشی که سفر هر جویندهی حقیقی را - از جهل به خرد، از تاریکی به نور – در بر دارد، سخن را به پایان بریم: «باشد که با هم در این مسیر گام برداریم (از تاریکی به نور، از سردرگمی به روشنی، از روزمرگی به تقدس).»
شاهرود - سه شنبه 11 شهریور 1404 برابر با 2 سپتامبر 2025
یک راهنمای مذهبی در حال مدیتیشن
[1]- The Vedas وِدا «دانایی و فرزانگی» به نوشتههای مذهبی ریشه گرفته از هند باستان گفته میشود. کتابهای ودا کهنترین نوشتههای مربوط به تمدن معنوی آریاییهای باستان و قدیمیترین نوشته به زبانهای هندواروپایی است که به زبان سانسکریت ودایی نوشته شده است. تاریخ نگارش وداها را در دورهای بین سالهای ۱۷۵۰ و ۶۰۰ قبل از میلاد میدانند.
[2]- ویدانته یکی از شش مکتب هندو و ارتدوکس فلسفه هندی است کلمه ودانتا به معنای پایان وداها و در اصل با اشاره به اوپانیشادها است اوپانیشادها، بهاگود گیتا و برهما سوترا اساس ویدانته را تشکیل میدهند. تمام مکاتب ویدانته فلسفه خود را با تفسیر متونی که به نام پراتانترای (به معنی سه منبع) مطرح میکنند.
[3] - برهما یا براهما (ایزد آفرینش)، در آئین هندو و در کنار ویشنو و شیوا، از ایزدان تریمورتی (سه گانه) است. همسر براهما، ساراسواتی، ایزدبانوی دانش و شناخت است. آیین قوم آریایی هندوستان، برهمایی بود که به برهما (Brahma) خدای هندوان اشاره میکند
[4] - این نوشتار تحت عنوان: « The Aim of Human Life: An evening discourse on Adi Shankaracharya’s teachings » در مجله ارگانایزر (Organiser) وابسته به گروه راستگرای هندوی RSS در تاریخ 25 may 2025 منتشر شد، که از گروههای مادر در بحث ملیگرایی هندویی در هند معاصر است و ارگان سیاسی آن حزب BJP اکنون قدرت را تحت نخست وزیری نارندرا مودی در دست دارند.
[5] - معبد و مدرسه جیوتیر مت (Jyotir Math) یکی از چهار معبد از این نوع است که 1200 سال قبل توسط ادی شانکارا (Ādi Śaṅkara) برای حراست از هندوئیسم و مکتب ودانتا (Advaita Vedānta) تاسیس شد، که از دوگانه (یزدان-اهریمن) پرستی (non-dualism) دوری میکند و به سمت یگانگی گرایش مییابد. که در بخش چمولی در ایالت اُتارکند در شمال هند واقع است. معبد دیگری از این نوع در ایالت کرالا، یکی دیگر در ایالت کارناتاکا در جنوب هند، و دیگری در ایالت گجرات در غرب هند، و چهارمی در ایالت اُدیسا در شرق هند قرار دارد.
[6] - Badrinath مکانی در ایالت اوتارکند در شمال هند
[7] - دارما (dharma) در هندوئیسم دارما را در معنی وظیفه و رسالت هر فرد در زندگی در نظر میگیرند. در زبانهای هندی امروزی، دارما بیشتر در معنای کیش و آیین افراد استفاده میشود. واژه دارما، خود از ریشه هندوایرانی دار (داشتن) گرفته شده و از دیدگاه لغوی به معنای برپادارنده است.
[8] - جنانا (jnana) دانش واقعی است که تغییر ناپذیر و جاودان است
[9] - موکشا (moksha) در فرهنگ هندو انسان در نتیجه تناسخ و حلول در چرخه زندگی گرفتار است، تا به مرحله رهایی و یا موکشا دست یابد، این زندگی پر از رنج را تجربه میکند، رهایی و یا موکشا لحظه خلاصی انسان از رنجی است که بارها ممکن است تکرار شود.
[10] - Adi Shankaracharya یک محقق ودایی هندی، فیلسوف و معلم (آچاریا) ودانتا متعلق به سده هشتم میلادی بود. تأثیر واقعی او در «بازنمایی نمادین او از دین و فرهنگ هندو» نهفته است، علیرغم این واقعیت که اکثر هندوها به «آدوایتا ودانتا» پایبند نیستند، اما او را به عنوان یک راهنما و معلم قبول دارند. او را به عنوان کسی که فرقههای مختلف (ویشنویسم، شیوایسم و شاکتیسم) را با معرفی شکل پرستش پانچایاتانا، پرستش همزمان پنج خدا - گانش، سوریا، ویشنو، شیوا و دیوی - آشتی داد، به تصویر میکشد و استدلال میکند که همه خدایان چیزی جز اشکال مختلف برهمای یکتا، موجود برتر نامرئی، نیستند.
[11] - Sanatana Dharma به معنای آیین جاودانه در میان هندوها معروف است
[12] - Brahma Jnana جنانا در فلسفه و ادیان هندی دانش، معرفت، درک و شناخت، خرد و فرزانگی است. درک بر یک رویداد شناختی متمرکز است
[13] - dharma
[14] - artha
[15] - kama
[16] - Guru این همان مفهوم «پیر» در فرهنگ ایرانی است که حافظ می فرماید، «سالک نرسد بی مدد پیر به جایی - بی زور کمان، ره نبرد تیر به جایی - بی پیر مرو تو در خرابات - هرچند سکندر زمانی! و یا جناب مولانا می فرمایند : چون گـرفـتـی پیر، هین تسلیم شو - هـمچو مـوسی زیـر حکم خضر رو - ناز بزرگانت بباید کشید - تا به بزرگی بتوانی رسید - پير را بگزين که بي پير اين سفر - هست بس پر آفت و خوف و خطر و...
[17] - Kabir Das عارف، شاعر و راهنمای دینی هندو متعلق به قرن 15 میلادی که مکتب بکتی را بنیان نهاد، وی در بین صوفیه، سیکیسم، و هندوها محترم است.
[18] - Vishnu یکی از خدایان سه گانه اصلی هندو، به معنی فراگیر، «کسی که همه چیز است و درون همه چیز است» خدای حافظ و نگهدارنده، وقتی جهان با نیروی شر مواجهه شود و هرج و مرج و نیروهای مخرب آن را تهدید کند، ویشنو به عنوان نگهدارنده جهان نظم را برقرار میکند.
[19] - Maheshwara یا همان شیوا که در کنار برهما، ویشنو سه گانه تریمورتی را تشکیل میدهند همان خدای باری تعالی و موجود ماورایی
[20] - Smritis سْمْرْتی (سانسکریت: स्मृति، آوانگاری: Smr̥ti، ت. «یادمانده») اصطلاح عامی است برای همه حجم وسیعی از دانش مقدس دینی هندوها که به خاطرها آمده و در سنّت هندویی منتقل گشتهاست. برخی پژوهندگان متون سمرتی را معادل روایات در سنتهای دیگر تلقی کردهاند.
[21] - Vashishtha Smriti این متون گرچه وحیانی (شروتی) تلقی نمیشوند اما از طرفی از ارزش و اعتبار دینی درجه دو برخوردارند، و برخی، مانند بهاگواد گیتا، حتی محبوبیت و توجهی همارز مهمترین متون ودایی کسب کردهاند.
[22] - Mahabharata نوشتاری حماسی مربوط به زندگی خدای رام
[23] - shloka شلوکا (سانسکریت: श्लोक)، śloka, from the root श्रु śru, ت.ت. 'hear',) در معنای وسیع تر، طبق فرهنگ لغت مونیر-ویلیامز، «هر بیت یا بیت ضربالمثل، گفتن» است. اما بهطور خاص به آیه ۳۲-هجا اشاره دارد که از متر ودیک anuṣṭubh، که در بهاگاواد گیتا ادبیات کلاسیک سنسکریت استفاده میشود، مشتق شده است
[24] - यन्न भावतं तन्न भारतं
[25] - Ramachandra خدای رام به عنوان یک حلول جدید از ویشنو است
[26] - Pratham Bhashi اولین زبان شکل گرفته
[27] - Ramcharitra
[28] - Krishna کریشنا ظهور ویشنو در پنج هزار سال پیش در جنگی بزرگ به نام کوروکشترا بودهاست. طی این جنگ، کریشنا به دوست و مرید خود آرجونا آموزشهای مهمی را در زمینهٔ شناخت روح، خداوند، و سه راه رسیدن به خداوند یعنی راه شناخت (جنانا یوگا)، عمل (کارما یوگا)، و عشق (باکتی یوگا) را ارائه میدهد. این آموزشها در کتاب بهاگوادگیتا آمدهاست
[29] - Bhagavad Gita مهمترین و اسرارآمیزترین بخش حماسه هندی موسوم به مهاباراتا است که از دو کلمهٔ بهَگَوان به معنی خداوند و گیتا به معنی سرود و نغمه تشکیل شده و شامل ۱۸ فصل و دربرگیرنده حدود ۷۰۰ بیت میباشد
[30] - چنین فلسفه عمل، و نگاه به کردار را در سخن بنیانگذار ج.ا.ایران هم میتوان دید که گفت: «ما مأمور به ادای تکلیف و وظیفه ایم نه مأمور به نتیجه.» و لابد ایشان آنرا از سخن بزرگان دین که 1400 سال قبل بیان شده اقتباس کردهاند، اما پیش از این که اسلام به بیان چنین مفهومی اقدام کند، 5 هزارسال قبل، این مفهوم در سخن خدای هندوان جناب کریشنا انعکاس یافت. که این نشان از همپوشی و تداوم معانی در آئینهای مختلف و یا وام گیری آنان از همدیگر و... دارد.
